Boşbarsağın yukarı bölümlerinde gerçekleşir. Bu emilim ancak, proteinler en son ürünleri olan aminoasitlere parçalanmışlarsa yapılabilir. Emilim mekanizması, enerji gerektiren etkin emilimdir. Aminoasitler arasında, barsaktan emilimleri bakımından farklılıklar vardır.
Emilen aminoasitler kana geçer, oradan kapı toplardamarı aracılığıyla karaciğere götürürürler.
Karbonhidratların Emilimi
Karbonhidratların emilebilme yeteneği çok önemlidir. Bu emilim özellikle onikiparmak barsağı ve boşbarsak düzeyinde yapılır. Karbonhidratlar ya glikoz, früktoz, galaktoz gibi «monosakarit heksoz» (karbonlu şeker) biçiminde ya da barsak hücre içi geçişi sırasında monosakaritlere parçalanan laktoz gibi «disakarit» biçiminde emilirler.
Hücre içine geçiş, sözkonusu olan şekere göre değişik mekanizmalarla gerçekleşir; glikoz ve galaktoz için etkin mekanizma, pentozlar için edilgin mekanizma uygulanır.
Früktozun yarısı, hücre içinde glikoza dönüşür. Emilen şekerler kılcal damarlar içine yayılır, buralardan da kapı toplardamarına taşınırlar. Kapı toplardamarı bunları, bir bölümünün glikojen biçiminde depo edilip, öteki bölümünün yıkılarak kullanılacağı karaciğere götürür.
Hücre içine geçiş, sözkonusu olan şekere göre değişik mekanizmalarla gerçekleşir; glikoz ve galaktoz için etkin mekanizma, pentozlar için edilgin mekanizma uygulanır.
Früktozun yarısı, hücre içinde glikoza dönüşür. Emilen şekerler kılcal damarlar içine yayılır, buralardan da kapı toplardamarına taşınırlar. Kapı toplardamarı bunları, bir bölümünün glikojen biçiminde depo edilip, öteki bölümünün yıkılarak kullanılacağı karaciğere götürür.
Barsak Emilimi
Sindirim evresinden sonra, besinler barsaklar tarafından emilebilecek öğelere dönüşürler; beslenmenin başlıca amacı da budur.
Emilim ince barsaklar düzeyinde gerçekleşir. Değirmi kapaklar ve küçük çıkıntılar (barsak tümürleri) nedeniyle, ince barsak mukozasının emilim yüzeyi oldukça geniştir. Ayrıca her barsak tümürü, optik mikroskopta görülebilen ve emilim yüzeyini bir kat daha artıran daha küçük girinti ve çıkıntılardan oluşmuştur.
Besinlerin mukoza ile temasını, karıştırma hareketleri çoğaltır. Emilim hızı: boş barsaktan kıvrım barsağa doğru giderek azalır.
Aminoasitler, şekerler ve suda eriyebilen maddeler, barsak mlikozasında kılcal damarlardan, trigliseritler, kolesterol ve suda erimeyen yağlı asitler lenf damarlarından geçer.
Emilen besinler 3 evreden geçerler:
- barsak boşluğundan hücre çeperine geçiş (hücrenin boşluk kutbu);
- hücre içinde, boşluk kutbundan taban kutbuna doğru geçiş;
- kana ya da lenfe geçiş. Bu emilimin birçok mekanizması vardır. «Edilgin emilim» , enerji gerektirmeyen bir mekanizmadır; fizik yasaları tarafından yönetilir. Besinlerin geçişi otomatik olarak gerçekleşir; çünkü besinler, yüksek yoğunlukta oldukları bir bölgeden (barsak boşluğu), zayıf yoğunlukta oldukları bir bölgeye doğru (kan ve lenf) geçmektedirler.
- «Etkin emilim» için enerji gereklidir. Yoğunluk farkına karşın yapılabilir; yani zayıf yoğunluktaki bir bölgeden yüksek yoğunluktaki bir bölgeye doğru gerçekleşir. Sözgelimi bazı şekerler ve aminoasitler barsak içindeki yoğunlukları ne olursa olsun, bu mekanizmayla her zaman barsak kılcal damarları tarafından emilirler. Bu etkin emilim, «sodyum pompası» denen sodyumun etkin emilim mekanizmasıyla birleşmiş görünmektedir.
«Kolaylaştırılmış aktarım emilimi» fizik yasaları tarafından yönetilen yönde yapılan bir emilimdir. Ama edilgin mekanizmadakine göre daha büyük bir hızla yapılır.
Emilim ince barsaklar düzeyinde gerçekleşir. Değirmi kapaklar ve küçük çıkıntılar (barsak tümürleri) nedeniyle, ince barsak mukozasının emilim yüzeyi oldukça geniştir. Ayrıca her barsak tümürü, optik mikroskopta görülebilen ve emilim yüzeyini bir kat daha artıran daha küçük girinti ve çıkıntılardan oluşmuştur.
Besinlerin mukoza ile temasını, karıştırma hareketleri çoğaltır. Emilim hızı: boş barsaktan kıvrım barsağa doğru giderek azalır.
Aminoasitler, şekerler ve suda eriyebilen maddeler, barsak mlikozasında kılcal damarlardan, trigliseritler, kolesterol ve suda erimeyen yağlı asitler lenf damarlarından geçer.
Emilen besinler 3 evreden geçerler:
- barsak boşluğundan hücre çeperine geçiş (hücrenin boşluk kutbu);
- hücre içinde, boşluk kutbundan taban kutbuna doğru geçiş;
- kana ya da lenfe geçiş. Bu emilimin birçok mekanizması vardır. «Edilgin emilim» , enerji gerektirmeyen bir mekanizmadır; fizik yasaları tarafından yönetilir. Besinlerin geçişi otomatik olarak gerçekleşir; çünkü besinler, yüksek yoğunlukta oldukları bir bölgeden (barsak boşluğu), zayıf yoğunlukta oldukları bir bölgeye doğru (kan ve lenf) geçmektedirler.
- «Etkin emilim» için enerji gereklidir. Yoğunluk farkına karşın yapılabilir; yani zayıf yoğunluktaki bir bölgeden yüksek yoğunluktaki bir bölgeye doğru gerçekleşir. Sözgelimi bazı şekerler ve aminoasitler barsak içindeki yoğunlukları ne olursa olsun, bu mekanizmayla her zaman barsak kılcal damarları tarafından emilirler. Bu etkin emilim, «sodyum pompası» denen sodyumun etkin emilim mekanizmasıyla birleşmiş görünmektedir.
«Kolaylaştırılmış aktarım emilimi» fizik yasaları tarafından yönetilen yönde yapılan bir emilimdir. Ama edilgin mekanizmadakine göre daha büyük bir hızla yapılır.
Vitaminlerin Emilimi (Suda ve Yağda)
Suda eriyen ve yağda eriyen vitaminleri ayırdetmek gerekir.
Suda eriyen vitaminler
B1 vitamini hızla doyarak (bu emilim miktarını kısıtlar) etkin bir mekanizmayla emilir.
Folik asit, olduğu gibi emilir. C vitamini hızla emilir; bu emilimi kısıtlayan bir eşik yoktur. B12 vitamini, kıvrım barsak düzeyinde, ama yalnızca mide salgısı içinde bulunan iç etmene bağlıysa emilir; etkin bir mekanizma sözkonusudur.
Yağda eriyen vitaminler
A vitamininin ön maddesi olan karoten emilir ve barsak hücresi içinde vitamine dönüşür. A, D, E ve K vitaminleri lipitler gibi emilirler ve lenf yoluna geçerler.
Su ve Elektrolitlerin Emilimi
Su ve elektrolitlerin kesin emilimi, birbirine karşıt 2 olayın sonucudur: Barsak boşluğundan kana doğru akış (enzorpsiyon); ve kandan barsağa doğru akış (ekzorpsiyon) .
Bu emilim bütün barsak boyunca gerçekleşir. Ama dışkının su miktarını, sağ kalın barsak düzenler.
Su emilimi sodyum emilimiyle birliktedir. İkisi birlikte, etkin mekanizmayla emilirler. Su, sodyumun etkin hareketlerini, edilgin olarak izler.
Potasyum ve klorun emilimi edilgindir.
Kalsiyumunki etkindir ve onikiparmak barsağında yapılır. D vitamini ve parathormon, bu emilimi kolaylaştırır. Alınan kalsiyumun büyük bir bölümü, dışkıyla atılır.
Demir emilimi onikiparmak barsağında olur. Özel bir taşıyıcıya gereksinme gösteren, etkin bir mekanizmayla gerçekleşir.
Magnezyum emilmez. Bu yüzden, suyun barsak boşluğunda tutulmasına neden olarak, müshil gibi rol oynar.
Bu emilim bütün barsak boyunca gerçekleşir. Ama dışkının su miktarını, sağ kalın barsak düzenler.
Su emilimi sodyum emilimiyle birliktedir. İkisi birlikte, etkin mekanizmayla emilirler. Su, sodyumun etkin hareketlerini, edilgin olarak izler.
Potasyum ve klorun emilimi edilgindir.
Kalsiyumunki etkindir ve onikiparmak barsağında yapılır. D vitamini ve parathormon, bu emilimi kolaylaştırır. Alınan kalsiyumun büyük bir bölümü, dışkıyla atılır.
Demir emilimi onikiparmak barsağında olur. Özel bir taşıyıcıya gereksinme gösteren, etkin bir mekanizmayla gerçekleşir.
Magnezyum emilmez. Bu yüzden, suyun barsak boşluğunda tutulmasına neden olarak, müshil gibi rol oynar.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)